Ustawa o statusie osoby najbliższej (związki partnerskie). Planowane zmiany w prawie i obecne możliwości
Związki partnerskie czy umowa u notariusza? Kluczowe założenia projektu o statusie osoby najbliższej
Temat uregulowania sytuacji prawnej par żyjących w związkach nieformalnych wraca do debaty publicznej z dużą regularnością.
Obecnie trwają prace nad projektem ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu. Choć projekt ten zapowiada zmiany, jego losy są niepewne.
Co przewiduje projekt nowej ustawy?
Założenia projektu ustawy (m.in. ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu) w teorii mają rozwiązać problemy, z jakimi borykają się pary niebędące małżeństwem.
Do wybranych propozycji należą:
Wspólność majątkowa
Możliwość ustanowienia ustroju majątkowego analogicznego do małżeńskiego.
Podatki
Zwolnienie od podatku od spadków i darowizn (zaliczenie partnerów do tzw. zerowej grupy podatkowej).
Alimenty
Możliwość ustanowienia obowiązku alimentacyjnego między partnerami.
Mieszkanie
Uregulowanie prawa do korzystania ze wspólnego lokalu.
Zdrowie
Ułatwienia w dostępie do informacji medycznej.
Urzędy
Reprezentowanie przed organami.
Projekt jest we wstępnej fazie procesu legislacyjnego.
Niektóre kwestie można jednak rozwiązać w obecnym stanie prawnym.
Wizyta w kancelarii notarialnej pozwala zabezpieczyć część interesów partnerów bez czekania na zmianę przepisów.
Majątek
Projekt ustawy zakłada możliwość wprowadzenia wspólności majątkowej.
Obecnie polskie prawo rezerwuje ten ustrój dla małżonków (ewentualnie wspólników spółki cywilnej).
Oznacza to, że dziś partnerzy nie mogą mieć majątku „wspólnego bezudziałowego”.
Co można zrobić teraz?
Partnerzy mogą nabywać ruchomości i nieruchomości na zasadzie współwłasności w częściach ułamkowych. Kupując mieszkanie, w akcie notarialnym określa się udziały (np. po 1/2 dla każdego partnera lub w innej proporcji, zależnie od wkładu finansowego). Nie wywołuje to skutków wspólności bezudziałowej, jednak pozwala na wspólną własność.
Dziedziczenie
Projekt ustawy nie zmienia ustawowego porządku dziedziczenia.
Oznacza to, że nawet po wejściu w życie nowych przepisów, partnerzy nie będą po sobie dziedziczyć „z automatu” (ustawowo), tak jak dzieje się to w przypadku małżonków czy dzieci.
Projekt przewiduje jedynie ułatwienie w postaci załączenia testamentu do umowy o wspólnym pożyciu.
Co można zrobić teraz?
W obecnym stanie prawnym partnerzy są dla siebie osobami obcymi. Aby po sobie dziedziczyć, niezbędne jest sporządzenie testamentu. Najbezpieczniejszą formą jest testament notarialny, w którym partnerzy powołują się wzajemnie do spadku. Pod kątem skuteczności przekazania majątku, obecne przepisy pozwalają osiągnąć identyczny skutek, jaki zakłada projektowana ustawa.
Podatki
To najbardziej odczuwalny aspekt projektowanych zmian.
Według projektu, partnerzy z umowy o wspólnym pożyciu mają trafić do tzw. „grupy zerowej”, co oznacza całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn.
Obecnie partnerzy zaliczani są do III grupy podatkowej. W praktyce oznacza to wysokie koszty przejęcia majątku po zmarłym partnerze.
Przykład
Jeśli partner dziedziczy mieszkanie o wartości 500 tys. zł, obecnie musi zapłacić prawie 100 tys. zł podatku.
Planując sukcesję dzisiaj, należy brać pod uwagę ten koszt („konfiskatę” ok. 1/5 majątku).
Zdrowie, urzędy i sądy
Wiele obaw par nieformalnych dotyczy sytuacji kryzysowych, np. pobytu w szpitalu.
Informacja medyczna
Tu zmiana ustawy nie jest konieczna. Już teraz, na podstawie ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, każdy może upoważnić dowolną osobę (partnera) do dostępu do dokumentacji medycznej i informacji o stanie zdrowia.
Takie upoważnienie warto zrobić w kancelarii notarialnej, ponieważ zapobiega to wątpliwościom lekarzy dotyczącym autentyczności upoważnienia w sytuacjach nagłych.
Urzędy
Partnerzy mogą reprezentować się przed organami administracji publicznej na podstawie pełnomocnictwa (wiąże się to z opłatą skarbową 17 zł).
Pełnomocnictwo takie może być udzielone w zwykłej formie pisemnej lub w formie aktu notarialnego, np. jako jeden z elementów szerszego pełnomocnictwa do różnych spraw.
Sądy
Tutaj występuje luka.
Obecnie partner co do zasady nie może być pełnomocnikiem procesowym strony w postępowaniu cywilnym (w przeciwieństwie do małżonka).
Projekt ustawy ma to zmienić.
Podsumowanie
Choć ustawa o statusie osoby najbliższej wprowadziłaby istotne udogodnienia podatkowe i procesowe, brak tej regulacji nie oznacza, że partnerzy są bezbronni.
Kluczowe kwestie można skutecznie uregulować już dziś, korzystając z klasycznych instrumentów prawa cywilnego.
Wizyta w kancelarii notarialnej pozwala na uzyskanie ochrony zbliżonej do tej, którą ma dawać ustawowe rozwiązanie.
Do najważniejszych narzędzi należą: testamenty, pełnomocnictwa, upoważnienia medyczne, nabycie nieruchomości w udziałach na współwłasność.