Dwa testamenty notarialne, który z nich jest ważny?

Sporządzenie testamentu nie jest decyzją nieodwołalną. Spadkodawca ma pełne prawo w dowolnym momencie swojego życia zmienić zdanie co do tego, komu i w jakich częściach chce przekazać zgromadzony majątek.

W konsekwencji nierzadko zdarza się, że po osobie zmarłej pozostaje kilka różnych dokumentów zawierających jej ostatnią wolę. Sytuacja ta rodzi pytania o to, jak przepisy prawa traktują zbieg kilku testamentów i w jaki sposób ustalić, który z nich wywołuje skutki prawne.

Polskie prawo spadkowe przewiduje sytuacje, w których osoba zmarła pozostawiła po sobie więcej niż jedno rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci. Taki stan rzeczy wymaga jednak dogłębnej i starannej analizy treści wszystkich odnalezionych dokumentów, przede wszystkim dat ich sporządzenia.

Wbrew powszechnemu przekonaniu, sporządzenie nowego testamentu nie zawsze automatycznie i w całości unieważnia poprzedni dokument. Przepisy Kodeksu cywilnego wprowadzają w tym zakresie dwa istotne mechanizmy.

Odwołanie wyraźne

Jest to najbezpieczniejsza i najbardziej jednoznaczna sytuacja z punktu widzenia prawa. Ma miejsce wtedy, gdy spadkodawca w nowym dokumencie wprost oświadcza swoją wolę, np. zapisując: „Odwołuję w całości mój poprzedni testament z dnia…”. W takim przypadku starszy testament, jako odwołany, nie wywołuje skutków prawnych, a dziedziczenie odbędzie się na podstawie ustawy lub nowego testamentu.

Brak wyraźnego odwołania testamentu

Problem pojawia się w sytuacji, gdy w nowym testamencie brakuje wyraźnego zdania o odwołaniu poprzedniego oświadczenia. Zgodnie z art. 947 Kodeksu cywilnego, w takim przypadku odwołaniu ulegają tylko te postanowienia starego testamentu, których nie da się pogodzić z treścią nowego. W praktyce oznacza to dwa możliwe scenariusze.

Pierwszy z nich to sytuacja, w której postanowienia obu dokumentów wzajemnie się wykluczają. Najprostszym przykładem jest przypadek, gdy pierwszy testament powołuje do całości spadku córkę, a drugi (sporządzony z późniejszą datą) powołuje do całości majątku syna. W takiej sytuacji treści obu oświadczeń w żaden sposób nie da się ze sobą pogodzić. Zgodnie z Kodeksem cywilnym, nowszy testament w sposób dorozumiany, ale skuteczny odwołuje wcześniejsze powołanie, co oznacza, że jedynym powołanym spadkobiercą zostaje syn.

Drugi scenariusz dotyczy sytuacji, gdy postanowienia starego i nowego testamentu nie są ze sobą sprzeczne. Przykładem może być przypadek, w którym pierwszy testament powołuje do całości spadku córkę, natomiast drugi (nowszy) ogranicza się wyłącznie do tzw. zapisu zwykłego – na przykład nakazuje wypłatę określonych środków pieniężnych wnukowi.
W tym przypadku oba testamenty są tak samo ważne. Nie wykluczają się one, lecz wzajemnie ze sobą uzupełniają. Córka dziedziczy majątek na podstawie pierwszego dokumentu, ale jednocześnie ciąży na niej obowiązek wypłaty środków pieniężnych wynikający z drugiego testamentu. Taka równoległa obowiązywalność kilku dokumentów jest wprost przewidziana w przepisach Kodeksu cywilnego i jest w pełni dopuszczalna prawnie. Należy jednak zawsze dbać o to, by treść uzupełniających się oświadczeń była sformułowana w sposób na tyle precyzyjny, aby nie rodziła w przyszłości trudności interpretacyjnych.

Mając na uwadze potencjalne komplikacje związane z równoległym funkcjonowaniem kilku dokumentów, najbezpieczniejszym sposobem na uniknięcie konfliktów i niejasności jest profesjonalne uregulowanie tych kwestii w kancelarii notarialnej.

Warto zdecydować się na sporządzenie nowego, precyzyjnego testamentu w formie aktu notarialnego, w którym notariusz zadba o umieszczenie odpowiednich klauzul odwołujących wszelkie poprzednie rozrządzenia.

Jacek Skupień - notariusz

Jestem notariuszem z Jeleniej Góry z 10-letnim doświadczeniem i na co dzień dbam o to, aby zawiłe przepisy tłumaczyć na prosty i przystępny język.

Głównym obszarem działalności mojej kancelarii notarialnej jest przede wszystkim prawo nieruchomości, prawo spółek oraz kwestie spadkowe i majątkowe.